In We Have Never Been Woke beschrijft Musa al-Gharbi een nieuwe elite die strijdt voor gelijkheid en diversiteit, maar die ongemerkt de sociale en economische ongelijkheid in stand houdt en vaak zelf de vruchten plukt van de dominante ideologie van ‘wokeness’. Er is al ongelooflijk veel gezegd en geschreven over woke, maar dit boek vond ik zelf zeer verhelderend en af en toe pijnlijk herkenbaar.
Al-Gharbi beschrijft in We Have Never Been Woke een nieuwe elite die de auteur de ‘symbolisch kapitalisten’ noemt; het is een groep mensen die werkt met woorden en ideeën (niet-tastbare objecten dus) en die zich identificeert met progressieve bewegingen, zoals de antiracistische, feministische en pro-LGBTQ-beweging. Al-Gharbi maakt het volgende punt: de strijd voor gelijkheid van deze elite is oprecht, maar in de praktijk leidt deze strijd tot grotere kloven tussen klassen en is er uiteindelijk maar één groep die echt beter wordt van deze strijd: de symbolisch kapitalisten zelf.
Morele superioriteit
Als ik mezelf op het politieke spectrum moet plaatsen, plaats ik mezelf aan de linkerkant van het midden. Ik ben hoogopgeleid, progressief én ik heb in de afgelopen jaren een enorme hekel gekregen aan de morele superioriteit van links. De manier waarop veel van deze mensen praten over de mensen waarmee ik werk (laag/niet opgeleid, rechts op het politieke spectrum) komt op mij zo ontzettend wereldvreemd over dat ik inmiddels een zekere afkeer voel voor die linkerkant van het spectrum.
Al-Gharbi beschrijft uitvoerig hoe deze nieuwe elite in woorden en daden spreekt en handelt en wat de gevolgen zijn van die woorden en handelingen. Hij geeft hiermee woorden aan de negatieve gevoelens die ik inmiddels koester ten aanzien van links (die negatieve gevoelens heb ik overigens ook jegens rechts) en die al een tijdje in mijn onderbewuste sluimerden en sudderden.
Verademing
Ik vind het altijd een beetje gevaarlijk om boeken waar je het mee eens bent te bespreken. Beweringen die precies in jouw straatje liggen vertroebelen immers het kritisch denken. Toch was het een verademing om zo minutieus uiteengezet te krijgen waar de schoen hem voor mij wringt. Weliswaar gaat We Have Never Been Woke over de Verenigde Staten, maar er zijn zeker veel parallellen te vinden tussen wat Al-Gharbi over de Amerikaanse samenleving schrijft en bepaalde hedendaagse fenomenen in de lage landen.
Een sprekend voorbeeld vind ik dat de sociale elite bepaald heeft dat we mensen van kleur die hun wortels in Afrika hebben ‘zwart’ noemen. Echter, de mensen van kleur die ik ken vinden het verschrikkelijk om zo genoemd te worden en willen veel liever ‘donker’ genoemd worden. Dit is slechts één van de misschien wel honderden voorbeelden uit het boek, waarbij een elite bepaalt hoe we moeten spreken en handelen, maar die voor een heel grote groep mensen helemaal niet werkt. Tot enkele jaren geleden gebruikte ik zelf ook standaard het woord ‘zwart’, maar dat is echt iets wat ik heb moeten afleren want ‘zwart’ wordt in mijn werk júist als racistisch ervaren.
Ontluisterende voorbeelden
En waarom zijn er zoveel bedrijven die meegaan in de gelijkheids- en diversiteitsideologie? Dat is eigenlijk ook heel simpel en logisch. Hun potentiële klanten bevinden zich allemaal in de groep van de hoogopgeleide, progressieve, sociale elite. Aan de mensen aan de onderkant van de samenleving (de daadwerkelijk gemarginaliseerden) valt immers zeer weinig te verdienen.
Dit zijn slechts twee punten die Al-Gharbi aanstipt, maar We Have Never Been Woke staat vol met dit soort ontluisterende voorbeelden die de bubbel van de linkse elite genadeloos doorprikt. Al-Gharbi is hard en streng, maar blijft genuanceerd. De mensen die meegezogen worden in deze linkse ideologie zijn helemaal geen slechte mensen, ze zijn heel oprecht in hun strijd, maar Al-Gharbi probeert enkel te laten zien dat de standpunten die ze aanhangen en de manier waarop ze deze voor het voetlicht brengen uiteindelijk averechts werkt.
Dit is dan ook geen rechts boek dat alleen maar aanschopt tegen links. Nee, dit is een boek geschreven door iemand die zelf onderdeel is van die nieuwe elite en die die elite een spiegel wil voorhouden. Dat maakt dit boek ook zo sterk. Ook al is We Have Never Been Woke qua boodschap kraakhelder, er schemert nog altijd nuance en empathie door Al-Gharbi’s betoog heen. En juist van nuance en empathie kunnen we vandaag de dag wel wat meer gebruiken.