Ik ben een zus, een vriendin, een collega, een dochter en zo zijn er nog wel wat rollen die ik in het dagelijks leven speel. Audition van Katie Kitamura stond op de shortlist voor de Booker Prize 2025 en gaat over die rollen die je soms bewust kiest en waar je soms in gedwongen wordt. Het blijft waanzinnig hoeveel moois je ontdekt door af en toe wat uit de Bookercatalogus te lezen.
Een actrice ontmoet een veel jongere man in een restaurant. Is het haar geliefde, is het haar zoon, is het een vriend of is het een vage kennis? Langzaam ontvouwt zich de ingewikkelde verhouding tussen deze twee mensen. Kitamura zet deze verhouding halverwege totaal op zijn kop en verandert de rollen die beide mensen en de personen in hun omgeving spelen.
Cliché
Dat we verschillende rollen spelen en toebedeeld krijgen in het leven klinkt nogal cliché en impliceert dat het leven iets onechts heeft; we hoeven slechts heel bewust bepaalde knoppen in te drukken om onze rollen me verve te vervullen. Maar Audition leest zeker niet als een cliché. Als er iets naar voren komt in deze roman is het dat ondanks dat we verschillende karakters uitspelen er wel sprake kan zijn van een vastomlijnde identiteit.
Die identiteit zit hem echter niet in grootse gebaren of duidelijke handelingen, ze zit hem veeleer in de onbewuste trekjes, de kleine daden die we doen zonder erbij na te denken. Audition staat dan ook boordevol met deze kleine tekenen die we de ander geven en waar we eigenlijk geen invloed op kunnen uitoefenen. Zo blijven de hoofdrolspelers in dit stuk duidelijk dezelfde mensen, ook al verandert hun rol halverwege op een drastische manier.
Kleine gebaren
Het uitputtend beschrijven van deze kleine gebaren is de grote kracht van Audition. Het is de reden dat de personages intrigeren en dat je als lezer telkens betekenis probeert te vinden in deze onbewuste bewegingen. Een woordelijke interpretatie van deze onbewuste karaktertrekken is haast onmogelijk, maar je voelt constant aan hoe deze karaktertrekken dé basis vormen van een afgebakende identiteit.
Het maakt Audition tot een fascinerende roman waarbij het heerlijk is om je te laven aan de gedetailleerde opmerkzaamheid van Kitamura. Het is knap om een verhaal – dat zoveel draait om kleine gebaren – toch zo op te schrijven dat je als lezer totaal gebiologeerd al deze kleine gebaren volledig wil absorberen. Een lichte hang naar voyeurisme – die mij als lezer niet vreemd is – helpt ook flink mee.
Spoiler
Ik wist op voorhand helemaal niets van deze roman en ik moest dus even flink schakelen toen de wending in het verhaal plaatsvond. Die initiële bevreemding maakte al snel plaats voor bewondering en waardering, al had ik in dit geval een spoiler van tevoren niet erg gevonden. Dat had me heel wat hoofdbrekens gescheeld. Vandaar dat ik hier ook niet terugdeins om te verklappen dat je als lezer iets staat te wachten als je Audition gaat lezen.
Je hoeft dit boek niet te lezen om de sympathieke personages, want die zijn er eigenlijk niet. Ze zijn wel extreem interessant in al hun vreemde maniertjes en hun neurotische trekjes. Bij mij drong zich vaak de vraag op of ik ook zulke rare trekjes heb. Vast wel, was telkens mijn conclusie. Ik wil mezelf echter graag doen geloven dat ik wat sympathieker ben dan de figuren uit Audition. Ik hoop in ieder geval dat ik niet het wereldvreemde en het onthechte karakter heb dat de personages uit dit boek hebben. De personages zitten allemaal diep in de kunstwereld en je zou dit boek daarom ook kunnen zien als een commentaar op die elite.
Heerlijk
Audition is een erg knappe roman die ik waarschijnlijk totaal had gemist als deze niet voor de Booker Prize genomineerd zou zijn geweest. Het is toch heerlijk om in de hoofden te kruipen van mensen die (hopelijk!) zo ver van je af staan. Deze roman is een goed voorbeeld van één van de belangrijkste redenen dat ik zo graag lees. Dat er maar nog honderden, wat zeg ik, duizenden boeken als deze gelezen mogen worden.