Mijn kennismaking met Daniel Kehlmann was het geweldige Tyll. Lichtspel is mijn tweede Kehlmann en bleek wederom geweldig. Hoe kan het ook anders met een boek over de Oostenrijkse filmregisseur G.W. Pabst dat tevens de waanzin ten tijde van Nazi-Duitsland toont.
G.W. Pabst is een beroemd regisseur en verhuist met zijn gezin naar Hollywood om daar films te maken en om te ontsnappen aan het oprukkende fascisme in Europa. Het loopt echter niet zoals Pabst gehoopt had en hij komt via een omweg weer in Oostenrijk terecht, waar hij niet meer weg kan wanneer Oostenrijk geannexeerd wordt door Duitsland. Goebbels wil dat Pabst films voor hem gaat maken en hoewel Pabst zich daar in eerste instantie tegen verzet, raakt hij uiteindelijk toch verstrengeld in de Duitse propagandamachine.
Feestje
Ik ben wel een beetje een filmnerd en heb ook een aantal klassiekers gezien uit de jaren dat G.W. Pabst films regisseerde, hoewel ik nooit wat van hemzelf heb gezien. Het was dan voor mij ook zalig om over alle bekende regisseurs (waar ik wel films van heb gezien!) en films uit die tijd te lezen. Alleen al wat dat betreft vond ik Lichtspel lezen een feestje.
Maar daar blijft het niet bij. Lichtspel is een boek over de Tweede Wereldoorlog, maar vanuit een origineel gekozen invalshoek, namelijk de filmwereld voor, tijdens en na de Tweede Wereldoorlog. Dat betekent dat het verhaal misschien niet zo heftig is als we gewend zijn van het oorlogsgenre, maar toch schetst Kehlmann op overtuigende wijze de waanzin in die tijd en de morele bokkensprongen die filmmakers moesten maken in deze periode.
Kracht
Het is juist een kracht van Lichtspel dat Kehlmann niet alle verschrikkingen letterlijk uitspelt, maar dat de dreiging en de duisternis onder de oppervlakte constant aanwezig zijn. En hoewel de focus ligt op de filmwereld, raakt Kehlmann aan een heel scala aan fenomenen die we inmiddels kennen uit andere oorlogsboeken en -films; de hersenspoeling van de jeugd, het verdwijnen van mensen die tegen het regime zouden zijn, het uitroeien van Joden en andersdenkenden, de angst om zelf opgepakt te worden en de dingen die je moet doen om dat te voorkomen, de gewetenswroeging (of het gebrek eraan), dat allemaal komt in meerdere of mindere mate voorbij in deze roman.
Maar wat dit boek lezen tot een gebeurtenis van puur genot maakt, is hoe Kehlmann al die elementen samenbrengt. Kehlmann verstaat de kunst om van iedere scene iets memorabels te maken, zoals de beste regisseurs in staat zijn om een film te maken die alleen maar gedenkwaardige scenes bevat. Het verhaal beslaat heel wat decennia en in ieder hoofdstuk licht Kehlmann een relevante gebeurtenis uit. Zo is ieder hoofdstuk een geweldig verhaal op zich en tegelijkertijd een verhaal dat binnen het grotere geheel pas echt betekenisvol wordt.
Leesplezier
Niet zelden ook doet Kehlmann de lijn tussen realiteit en fantasie vervagen, waardoor er heel wat passages zijn die nogal hallucinant aan doen en die daarmee het krankzinnige karakter van de Tweede Wereldoorlog versterken. Zo is er ergens halverwege het boek een belangrijke scene waarbij het tot aan het einde onduidelijk blijft of het beschrevene nu echt gebeurd is of niet.
Het thema is heel serieus en Kehlmann schrijft absoluut niet lichtzinnig over zijn onderwerp, maar het schrijfplezier spat van iedere pagina af. Dat leidde bij mij vervolgens tot een geweldig groot leesplezier. Kehlmann, absoluut een schrijver om in de gaten te blijven houden.