Bijzonder Boek
In 2025 mocht László Krasznahorkai de Nobelprijs voor Literatuur in ontvangst nemen. Het komt niet heel vaak voor dat de prijs gewonnen wordt door iemand die ik ken én van wie ik al wat gelezen heb. De Melancholie van het Verzet – één van Krasznahorkais bekendste boeken – is namelijk één van mijn favoriete romans. Afscheid van Zsömle is het nieuwste werk van Krasznahorkai en nu verschenen in de Nederlandse vertaling. Misschien niet zo weergaloos als De Melancholie van het Verzet, maar nog steeds bijzonder.
De 91-jarige Józsi Kada leeft een rustig bestaan, weg van de grote stad, met zijn hond Zsömle. Hij wordt op een dag bezocht door een groep mensen die wil dat Hongarije weer een monarchie wordt en die Józsi ziet als de eerste moderne vorst. Want inderdaad, Józsi is een afstammeling van Béla IV en Dzjengis Khan en de enige rechtmatige opvolger van de Hongaarse troon. Józsi krijgt veel volgelingen die allemaal vanuit een gevoel van hoop en nationalisme handelen. Het hele gebeuren leidt echter niet tot succes, maar eerder tot ontwrichting.
Dystopisch
Afscheid van Zsömle heeft een hoog dystopisch gehalte. Józsi krijgt zoveel volgelingen omdat veel Hongaren geen vertrouwen meer hebben in de Hongaarse regering en de Hongaarse samenleving diepe barsten vertoont. Armoede, een gebrek aan saamhorigheid, het toenemen van (politiek) geweld en een gebrek aan zorg voor degenen die het nodig hebben zijn zo factoren waardoor de volgelingen van Józsi bereid zijn om ver te gaan om de Hongaarse monarchie in ere te herstellen. Krasznahorkai schetst een redelijk hopeloos beeld van de Hongaarse samenleving en laat zien hoe diepe ontevredenheid kan leiden tot extreme ideeën en handelingen.
Toch ligt Afscheid van Zsömle lang niet zo zwaar op de maag als je zou denken. De toon is verrassend luchtig en er valt af en toe zelfs wat te lachen. Een leuk detail is dat er een personage is dat László Krasznahorkai heet. Hij is één van de trouwste volgelingen van Józsi en zingt liedjes voor hem. De luchtige toon is zeker niet onprettig, maar zorgt er wel voor dat dit voor mij niet de zeggingskracht heeft zoals De Melancholie van het Verzet die wel had.
Uitdagende stijl
De uitdagende stijl van Krasznahorkai zal niet voor iedereen zijn. De zinnen zijn ongelooflijk lang, dialoog wordt niet aangegeven met aanhalingstekens en het is niet altijd duidelijk wie aan het woord is of wiens perspectief we opgediend krijgen. Het is een eigenzinnige stijl die wat mij betreft het bevreemdende karakter van het verhaal versterkt, maar die niet altijd even makkelijk leesbaar is.
Hoewel het verhaal me niet enorm raakte, vind ik het wel een bijzonder boek. Daar draagt de stijl van Krasznahorkai zeker aan bij, maar ook de thematiek fascineert me mateloos. De auteur toont overtuigend hoe een wereld die ontdaan is van betekenis mensen produceert die smachten naar zingeving. En die behoefte aan zingeving is zo groot dat er extreem gedrag uit voort kan vloeien. Afscheid van Zsömle is misschien niet de mokerslag waar ik op gehoopt had, maar geeft voldoende stof tot nadenken.