Een Hele Ervaring
Juan Rulfo heeft een bescheiden oeuvre bij elkaar geschreven, maar dat oeuvre is wel invloedrijk geweest voor de Latijns-Amerikaanse literatuur. Zo komt Gabriel García Márquez superlatieven tekort in het voorwoord bij Pedro Páramo. Ik denk niet dat ik zo weggeblazen ben als García Márquez, maar bijzonder en indrukwekkend is dit zeker.
Juan Preciado belooft zijn moeder op haar sterfbed dat hij naar Comala zal vertrekken om daar zijn vader Pedro Páramo te zoeken. Comala blijkt een spookstad te zijn waar geesten vertellen over het schrikbewind dat Juans vader voerde. Juan sterft zelf ook en beleeft vanuit zijn graf het leven van zijn vader.
Non-lineair
Pedro Páramo is een non-lineaire vertelling waar heden en verleden door elkaar heen lopen en waar de doden vanuit het schimmenrijk tot de lezer spreken. Omdat alles zo door elkaar loopt is het opletten geblazen, maar het is een zeer sfeervolle vertelling waarbij Rulfo het duistere verleden van Comala heel dicht bij de lezer brengt.
Het is geen toeval dat dit verhaal – dat voor een groot deel vanuit de stemmen van gestorven mensen verteld wordt – van Mexicaanse origine is. Het geloof in een leven na de dood waarin je als gestorvene nog verantwoordelijkheid moet nemen voor de dingen die je tijdens je leven hebt gedaan is onderdeel van de Mexicaanse cultuur en het fundament van dit verhaal. Voor een westerse lezer als ik voelt het allemaal nogal bevreemdend aan, maar het intrigeert en het leidt tot een unieke vertelling die met niets anders te vergelijken valt.
Kraakhelder
De non-lineaire structuur is niet heel makkelijk te lezen, maar contrasteert mooi met de kraakheldere stijl van Rulfo. Die stijl is niet kaal, maar is er wel eentje zonder opsmuk. Zonder voorwoord en nawoord beslaat Pedro Páramo nauwelijks meer dan 170 pagina’s, maar ieder woord staat op precies de juiste plek en Rulfo doet niet aan overbodige informatie. Alles wat je als lezer moet weten over Pedro Páramo en Comala staat in deze 170 pagina’s.
Het is niet zo dat ik van mijn stoel viel van verwondering tijdens het lezen van dit werk en ik merk dat in de afgelopen weken deze vertelling ook alweer wat naar de achtergrond verdwenen is, dat ik heel veel gebeurtenissen alweer vergeten ben. Toch zullen de sfeer en de uniciteit van dit werk nog wel even bij me blijven. Geen enkele recensie – en zeker niet de mijne – doet recht aan de ervaring die het lezen van Pedro Páramo is. Je moet dit eigenlijk zelf ondergaan om het te kunnen geloven.
