Kwijt bij de Klimaatstrijd
Veel dank aan uitgeverij Boom voor het recensie-exemplaar.
Eerlijk gezegd koos ik dit boek vooral vanwege de titel. Hoopvol pessimisme is op het eerste gezicht een tegenstelling, maar Mara van der Lugt laat in dit boek overtuigend zien dat de twee hand in hand kunnen gaan. Het feit dat de begrippen enkel en alleen toegepast worden op klimaatverandering ging me op den duur nogal tegenstaan, maar de manier waarop Van der Lugt de begrippen ‘pessimisme’ en ‘hoop’ uitpluist vond ik zeker interessant. De Nederlandse vertaling is van de hand van Menno Grootveld.
Hoopvol pessimisme bestaat uit drie delen. Het eerste deel gaat over pessimisme en daarin betoogt Van der Lugt dat er niks mis is met pessimisme, mits het een soort pessimisme is dat activeert, in tegenstelling tot vormen van zowel optimisme als pessimisme die zorgen dat je juist niet in beweging komt. Het tweede deel gaat over hoop. Van der Lugt maakt een onderscheid tussen groene en blauwe hoop; groene hoop is gericht op positieve uitkomsten in de realiteit terwijl blauwe hoop meer een geestesgesteldheid is, een vastberadenheid die te maken heeft met weten dat je het goede moet doen, ongeacht de uitkomst. Een activerend pessimisme en blauwe hoop zijn nodig voor onze strijd tegen klimaatverandering. In het derde deel richt Van der Lugt zich op de emoties die los kunnen komen bij de strijd tegen klimaatverandering.
Strijd
Ik zeg ‘onze’ strijd tegen klimaatverandering, maar eerlijk gezegd is dit een strijd die ik aan me voorbij laat gaan. Dat neemt niet weg dat Van der Lugts onderzoek naar de begrippen ‘pessimisme’ en ‘hoop’ heel zinnig zijn, ook voor andere kwesties. Ik zie bijvoorbeeld de samenleving steeds meer een richting opgaan waar ik niks mee kan, maar ik probeer op mijn manier zorg te dragen voor de mensen om mij heen, mensen te inspireren om op een andere manier naar de wereld te kijken en op een bewuste manier te leven die ongemerkt ook nog eens helemaal niet zo slecht is voor het klimaat.
Dat is mijn eigen, kleine strijd. Het zal waarschijnlijk weinig zoden aan de dijk zetten, maar naar mijn idee is het wel belangrijk dat ik het doe. Dat is precies wat ‘hoopvol pessimisme’ is. Daarvoor hoef je naar mijn idee niet per se op de barricades te staan, al lijkt dat wel de insteek van dit boek te zijn.
Van der Lugt maakt in haar onderzoekingen op een leuke manier gebruik van kunst, film en literatuur. Zo speelt in het deel over hoop The Lord of the Rings een heel grote rol, omdat in de boeken al heel mooi het verschil tussen groene en blauwe hoop gemaakt wordt, al worden ze daar ‘amdir’ en ‘estel’ genoemd. Het is leuk om Van der Lugts interpretaties over grote werken te lezen. Ik kreeg in ieder geval zin om nu eindelijk eens aan de The Lord of the Rings-trilogie te beginnen.
Kwijt
In het derde deel over de emoties met betrekking tot de klimaatstrijd raakt de filosoof me echter helemaal kwijt. Zo gaat het bijvoorbeeld over rouwen over uitgestorven dieren. Daar kan ik dus echt helemaal niks mee en word ik nogal iebelig van. Sowieso vond ik de constante terugkeer naar die klimaatstrijd op den duur behoorlijk vermoeiend worden. Er is toch veel meer in de wereld dan enkel dat? Waarom je daar zo blind op staren? Ik snap dat de auteur en ongetwijfeld veel van haar lezers een enorme urgentie voelen ten opzichte van dit probleem, maar ik voel die totaal niet en dan komt dat telkens terugkeren naar het klimaat nogal zemelig over. Dat derde deel heeft bovendien nog maar weinig met filosofie te maken.
Daarnaast had ik constant het gevoel dat dit boek de helft korter had gekund. Van der Lugt herhaalt nogal vaak bepaalde ideeën en weidt vaak langer uit dan nodig is over voorbeelden uit de geschiedenis of de cultuur. Het had wat mij betreft allemaal een stuk compacter gekund. Hoopvol Pessimisme is daarmee een filosofisch werk met interessante ideeën over hoop en pessimisme, maar niet per se een werk dat ik aan zou raden.
