Diep Geraakt
Door de jaren heen hebben zoveel mensen lovend over het werk van Karl Ove Knausgård gesproken dat ik steeds nieuwsgieriger werd naar de boeken van deze Noorse schrijver. Vijftien jaar na het verschijnen van de Nederlandse vertaling heb ik dan eindelijk Vader opgepakt en al die lovende woorden bleken helemaal niet overdreven. De vertaling is van Marianne Molenaar.
Het autobiografische Vader is uit twee delen opgebouwd en elk deel draait rond één vormende gebeurtenis. De eerste is dat Knausgård als tiener naar een Oud en Nieuw-feestje gaat en daarvoor op illegale wijze aan bier moet zien te komen. De tweede is dat hij samen met zijn broer het huis schoonmaakt waar zijn oma woont en waar zijn alcoholistische vader overleden is. Knausgård bewandelt vele zijpaden en schrijft zeer grondig over talloze herinneringen, de ene belangrijker dan de ander.
Details
Dit boek vond ik bijzonder in zijn opzet. Knausgård schrijft op uitputtelijke wijze over de kleinste details van zijn herinneringen, tot aan de merken schoonmaakmiddel waarmee hij het huis schoonmaakt toe. Het zijn details waarbij ik me niet kan voorstellen dat die echt onderdeel vormen van zijn herinnering en die conflicteren met de feilbaarheid van zijn geheugen die ook meerdere keren in het boek ter sprake komt. Toch zorgt die minutieuze opzet voor een heel fijne leeservaring waarbij Knausgård zichzelf en zijn omgeving op magische wijze tot leven brengt.
Ik wist al vanaf het begin dat ik hier iets speciaals in handen had, al resulteerde dat in het eerste deel vooral in bewondering voor de openheid die bijna lijkt op exhibitionisme, waarbij Knausgård zichzelf ook zeker niet spaart. Al die minieme details in uitgesponnen herinneringen bleken bovendien een zeer ontspannend effect op me te hebben. Ik ben dan ook in wandelgang door dit boek heen gegaan en iedere leessessie voelde als een lange meditatie. Dat neemt niet weg dat ik af en toe zeker heb gedacht: ‘Kom kom Karl Ove, brei er eens een eind aan, meid.’
Waarde
Voor mij kwam de ware waarde van dit boek pas in de tweede helft naar boven. Ik werd diep geraakt door de manier waarop Knausgård de dagen na het overlijden van zijn vader beschrijft. Hoe hij altijd hoopte op de dood van zijn vader, maar in de dagen na zijn overlijden zo vaak en veel moet huilen. En hoe uiteindelijk onder al die haat ook liefde vandaan komt kruipen. Er wordt niet over grote emoties geschreven in dit boek, maar ik voelde als lezer al dat verdriet en die liefde wel tijdens het lezen van Vader.
Ik had me voorbereid op een goed boek, maar ik was niet voorbereid om zulke emoties in alle hevigheid te voelen. Was de eerste helft van dit boek al speciaal, de tweede helft vond ik echt uniek in de manier waarop Knausgård de soms ingewikkelde relaties met zijn broer, oma en vader beschrijft. Dat wij daar met onze neus bovenop mogen zitten voelt wat voyeuristisch aan, maar is ook heel mooi en ik denk dat het voor velen ook heel herkenbaar is. De relaties tussen onszelf en onze familieleden – waar we niet voor hebben gekozen maar waar we toch onlosmakelijk mee verbonden zijn – zijn immers zelden simpel.
Helemaal af
Regelmatig komt Knausgård met leuke, rake observaties over leven en dood. Ik heb daarmee ook weer enkele zinnen aan mijn ‘mooie-zinnen-boekje’ kunnen toevoegen. Dat maakt Vader voor mij helemaal af. De verveling die af en toe toesloeg bij het eerste deel weerhoudt me ervan om hier een heel hoge score aan te geven, maar het tweede deel zal ik me nog lang heugen. Natuurlijk zijn de verwachtingen nu hooggespannen wat betreft de andere delen in de ‘Mijn Strijd’-reeks.
