Het mag in de krant: ik heb de shortlist voor de Libris Literatuur Prijs 2026 helemaal gelezen nog vóór de prijs uitgereikt is! Om dat te vieren ga ik nu een stukje over deze shortlist en deze prijs schrijven. Waar het heengaat, geen idee, maar een rangschikking van de zes genomineerde romans kun je in ieder geval verwachten.
Toen Tandenjager van Auke Hulst het niet tot de shortlist schopte, was ik toch zeker enkele uren in de rouw. Dat vond ik nu eenmaal een geweldige roman op alle vlakken; een doldwaas verhaal, een prachtig bloemrijke stijl, een ambitieuze aanpak; toen ik dit boek las dacht ik: het moge duidelijk zijn wie in 2026 de Libris gaat winnen.
Maar het mocht duidelijk niet zo zijn. Ik moet eerlijk bekennen dat ik met frisse tegenzin begon met het lezen van de shortlist, maar al snel las ik het ene na het andere goede boek en mijn conclusie is dan ook dat het niveau van de Nederlandstalige literatuur immer hoog blijft liggen.
Eindeloos veel moois
Sinds ik Nederlandstalige literatuur moest gaan lezen voor mijn leeslijst – nu zo’n twintig jaar geleden – heb ik al zoveel prachtigs ontdekt uit ons taalgebied. Het is toch geweldig dat wanneer je lezen als hobby hebt, je je gewoon kunt wenden tot boeken geschreven in je eigen taal omdat er eindeloos veel moois geschreven wordt in het Nederlands.
Van de zes genomineerde romans is er maar eentje waar ik helemaal niks mee kon, de rest scoorde op zijn minst een ruime voldoende en ik ontdekte zelfs een boek dat me nog heel lang bij zal blijven en die ik ook zeker nog eens zal herlezen.
Diversiteit
Qua diversiteit vond ik het ook een fijne shortlist; er zijn kleine dromerige verhalen bij, maar ook grote (ook qua omvang) verhalen over grote thema’s; soms reizen we de wereld rond, terwijl we op andere momenten vertoeven in één hoofd op één plek; sommige boeken voelen heel eigentijds (of kan ik beter *kuch* urgent *kuch* zeggen?) aan terwijl andere boeken misschien wel tijdloos zullen blijken (in ieder geval voor mij persoonlijk).
Ik heb dus behoudens alle frisse tegenzin genoten van deze lijst en ik gun de meeste boeken wel de prijs. Dat lijkt me dan ook een mooi moment om de zes romans te rangschikken. Voor zover het je nog niet duidelijk was: deze ranking is puur persoonlijk op basis van de mate waarin ik van deze romans genoten heb. Als ik eerlijk ben denk ik dat de grootste kanshebber voor de prijs in mijn persoonlijke lijst helemaal onderaan staat. Maar daarover later meer. Tijd voor mijn top 6!
1. Bert Natter – Aan het Einde van de Oorlog
Van dit boek ben ik nog steeds aan het bijkomen. Manmanman, wat was dit een hallucinante, ellendige koortsdroom. In 24 uur (zowel verteltijd als vertelde tijd) volgen we het verhaal rondom een vermiste zoon van een SS-officier door de ogen van zo’n dertig verschillende personages. Ondertussen zijn de Russen in de verte te horen en moet alle bewijs vernietigd worden van de verschrikkingen die plaatsvonden in het concentratiekamp waar dit boek zich voornamelijk afspeelt. Tandenjager, move over! We hebben een nieuw favoriet recent boek ontdekt. Misschien voor de jury niet urgent genoeg vanwege de Tweede Wereldoorlog (al wil ik wel even vermeld hebben dat een aantal van de beschreven verschrikkingen ook in de wereld van vandaag plaatsvindt en zolang dat het geval is, blijft WOII urgent wat mij betreft) maar voor mij niets minder dan geniaal. // uitgebreide bespreking
2. Peter Terrin – Nog Lang Geen Winter
Een erg fascinerende, bevreemdende, dromerige roman en precies daarom ook heel erg goed. Terrin slaat hier niet met zijn vuist op tafel om de lezer een bepaald punt door de strot te duwen, maar hij schept een wereld waarin hij de lezer zonder aanwijzingen laat zoeken. Die wereld komt ons op bepaalde vlakken bekend voor, maar voelt op andere punten ook heel anders dan de onze aan. Simon is het hoofdpersonage en komt erachter dat hij vastzit in een parallel leven. Hij onderzoekt in deze roman zijn herinneringen en de band met zijn dochter. De science-fictionelementen maakten dit verhaal voor mij helemaal af. Prachtig geschreven en op een heerlijke manier ongrijpbaar. // uitgebreide bespreking
3. Peter Buwalda – De Jaknikker
Mijn verwachtingen waren wat getemperd door de negatieve commentaren die ik hierover las, maar ik vond dit toch wel erg goed, hoor. Dit boek gaat verder waar Otmars Zonen stopte. De personages uit het eerste deel maken elkaar hier ook weer het leven zuur en dat zorgt voor erg veel onderhoudend drama. Hoe Buwalda honderd pagina’s aan tien minuten kan spenderen is genieten, maar waar voor velen de lol eraf was met de grote wending, begon ik alleen nog maar meer te genieten. Ik vond het ook erg leuk hoe Buwalda zichzelf op de hak lijkt te nemen met dit megalomane project. Laat deel drie maar komen! // uitgebreide bespreking
4. Coco Schrijber – Het Gezoem van Bijna Alles
Cato woont in Spanje en spendeert een groot deel van haar tijd op haar tuinbankje. Ze denkt dan na over haar zoontjes die werden verpletterd door een koelkast, over filosofen die met elkaar in discussie gaan over prangende onderwerpen en over haar andere kinderen die ieder moment bij haar op bezoek kunnen komen. Ze zit daar maar terwijl ze heel veel wijn drinkt, totdat ze een ingeving krijgt die haar uit haar sleur rukt. Met heel veel mededogen en heel veel liefde voor Cato schrijft Schrijber over een verdrietig leven, maar dit boek kent ook heel veel mooie lichtpuntjes. Het enige punt van kritiek dat ik heb is dat op een gegeven moment andere verhaallijnen hun intrede doen en ik sommige van deze verhaallijnen te lang vond duren. Maar het personage Cato doet nog steeds veel met me, merk ik nu ik dit stukje schrijf. // uitgebreide bespreking
5. Lieselot Mariën – Als de Dieren
Dit boek las ik afgelopen september al en is in het afgelopen half jaar toch wel gegroeid. Soms heb je dat, dat boeken langer nazinderen dan je in eerste instantie had verwacht. Als de Dieren geeft een inkijkje in het hoofd van een vrouw met een postnatale depressie. Qua thema niet per se helemaal mijn ding, maar dit is wel heel erg mooi geschreven in een heel ritmische stijl die je ongemerkt toch wel de binnenwereld van de verteller in zuigt. Vooral de paradox dat je een wezentje op de wereld zet dat je in je hele wezen raakt, maar waar je desondanks op de een of andere manier toch niet voor kunt zorgen vond ik wel uitermate krachtig overgebracht door Mariën. Ja, dit is nummer 5, maar ik zou er heel goed mee kunnen leven als dit knappe boek wint. // uitgebreide bespreking
6. Nadia de Vries – Overgave op Commando
Ik vind mezelf niet per se een superkritische lezer. Een mooie zin, een bijzondere sfeer, een bepaald gevoel, een interessant personage of een reeks boeiende gebeurtenissen; als een boek alleen al één van die dingen bevat kan ik er al iets mee en is het vrij makkelijk om bij mij een voldoende te scoren. Ik weet dat ik degene ben die hier iets mist, gezien de vele lovende kritieken op dit boek, maar voor mij bevatte Overgave op Commando werkelijk waar helemaal niks wat bij mij beklijfde. Voor zo’n dun boek was het een opgave om naar het einde te geraken. Waar dat hem precies in zit ben ik nog niet helemaal achter, maar De Vries heeft duidelijk iets wat mij helemaal niet kan bekoren en wat mij het idee geeft dat ze wel schrijft, maar niets te vertellen heeft. Ach ja, het kan niet allemaal rozengeur en maneschijn zijn. // uitgebreide bespreking
Enkele observaties naar aanleiding van deze rangschikking:
- Ik denk dus oprecht dat Overgave op Commando een grote kanshebber gaat zijn voor de prijs. Begrijpen doe ik het niet, maar ik snap wel dat de atypische vertelstijl, het personage dat noch meisje noch jongen is en de link met Tata Steel voor de jury heel interessant kan zijn. En het is een dun boek dat veel mensen zullen willen kopen als het de prijs wint.
- Ja, ik zie het ook, ik heb alle mannelijke schrijvers boven de vrouwelijke schrijvers geplaatst. Toeval of misogynie? Wie zal het zeggen? Dit is de eerste keer dat ik zo’n ranking maak dus de toekomst zal uitwijzen of het puur toeval is of dat ik een verhulde vrouwenhater ben.
- Ik ben normaal eigenlijk helemaal niet zo van de dikke boeken, omdat ik vind dat hun dikheid zelden gerechtvaardigd is, maar de dikke boeken op deze lijst (Aan het Einde van de Oorlog en De Jaknikker) konden me dusdanig bekoren dat ik totaal vergat dat het dikke boeken waren. #fatpride
- De regel don’t judge a book by its cover is wel van toepassing op deze shortlist. Op basis van deze zes omslagen zou je toch niet zeggen dat er zulke mooie verhalen achter schuilgaan.
- Het is toch best wel bijzonder dat ik zelfs de nummer vijf de prijs enorm gun. Wat jammer dat dit de eerste keer is dat ik zo vlotjes alle genomineerde romans heb gelezen; anders had ik kunnen vergelijken of de kwaliteit ook zo ontzettend hoog was in de afgelopen jaren. Ik beloof de komende jaren ook weer toegewijde pogingen te wagen om de shortlist te lezen, want als die net zo goed zijn als dit jaar wacht me nog heel veel moois!
Ik ga volgende week maandag zeker kijken wie de uiteindelijke winnaar van de Libris wordt. Het leuke van zo’n shortlist lezen is dat je zoveel tijd en moeite geïnvesteerd hebt dat het voelt alsof de prijs er nog veel meer toe doet dan normaal. Leuk dat je tot aan het einde mijn hersenspinsels bleef lezen. Volgend jaar weer?
Ben wel benieuwd naar jouw voorkeuren dus heb ook even een poll gemaakt. Het schrijven van een reactie kan natuurlijk ook!
