Geen Artistieke Component
Heart Lamp: Selected Stories van Banu Mushtaq won eerder dit jaar de International Booker Prize voor beste boek vertaald naar het Engels. In deze verhalenbundel zijn twaalf korte verhalen gebundeld die Mushtaq schreef tussen 1990 en 2023. Deze verhalen verschenen origineel in het Kannada en werden naar het Engels vertaald door Deepa Bhasthi. Nu lees ik graag de winnaars van de International Booker Prize – meestal kiest de jury bijzondere boeken – maar met deze bundel kon ik echt helemaal niets.
De twaalf verhalen in Heart Lamp gaan over een moslimgemeenschap in India. De meeste verhalen bevatten kritiek op de onderdrukking van de moslimgemeenschap in India, het kastesysteem en de onderdrukking van vrouwen binnen de Islam. Zo gaat het titelverhaal over een vrouw die gebukt gaat onder de verwachtingen en eisen van de gemeenschap en die zich in een ultieme verzetsdaad overgiet met kerosine. In een ander verhaal zit een man gevangen tussen zijn moeder en zijn vrouw die constant met elkaar ruziën en jaloers op elkaar zijn. Een derde verhaal gaat over een stel jongens uit armere gezinnen dat zonder verdoving besneden wordt, terwijl hun rijkere leeftijdsgenoten wel een verdoving krijgen.
Geen binding
Er zijn verschillende redenen dat ik geen binding kreeg met deze verhalen. Allereerst is er de vertaling naar het Engels, waarbij een heleboel woorden uit het Kannada, Urdu en Arabisch intact zijn gelaten en niet vertaald of uitgelegd worden. Zonder enige kennis van deze talen en van de beschreven gemeenschap mis je echter alle context waarin deze termen begrepen kunnen worden. Bij heel veel van dit soort termen had ik echt geen idee in welke hoek ik de betekenis moest zoeken en had ik vaak het idee dat ik de verhalen maar half begreep.
Het grootste probleem echter had ik met het feit dat de inhoud in deze bundel boven de vorm staat, en laat ik nu net vooral een liefhebber zijn van verhalen waarbij vorm en inhoud in elkaar grijpen. Het activisme van Mushtaq is alomtegenwoordig, maar na twee verhalen weet je het wel: ja, vrouwen worden onderdrukt, ja de moslimgemeenschap wordt onderdrukt. Ik hoef vervolgens niet nog tien andere verhalen te lezen die hetzelfde punt maken.
Exotisme
Stilistisch gezien heeft Heart Lamp weinig te bieden. Dit boek heeft duidelijk gewonnen vanuit een soort exotisme; het is het eerste boek geschreven in het Kannada dat wint en het gaat over een gemeenschap waar wij westerlingen eigenlijk maar heel weinig van weten. Literatuur kan zeker een activistische component hebben en iets leren over mensen en werelden die tot dan toe onbekend waren, maar ik zie toch graag ook een artistieke component in de vorm van een bijzondere schrijfstijl of een boeiende compositie. Die artistieke component is in Heart Lamp volledig afwezig.
Het gaat in Heart Lamp enkel en alleen om de kritiek die Mushtaq heeft op de gemeenschap waar ze toe behoort en het land waar ze woont. De stijl waarin ze deze kritiek uit is ontstellend saai. Na twee verhalen was ik eigenlijk al wel klaar met dit boek, en toen moest ik er nog tien. Het verbaasde me eigenlijk in eerste instantie wel dat er zo weinig buzz was rondom deze prijswinnaar, maar nu ik Heart Lamp zelf heb gelezen snap ik helemaal waarom maar weinigen dit boek oppakken. Lang geleden dat ik zoiets onprikkelends las.
