Atypisch Perspectief
Natalia Ginzburg stond al lang op mijn lijstje schrijvers om te ontdekken. Het trof dus dat haar Family Lexicon uitgekozen werd voor een klassiekers leesclub waar ik bij zit. Het boek is een autobiografisch verhaal over Ginzburgs familie, maar zelf zegt ze dat je het vooral als roman moet lezen. Hoe je het ook leest (ik kon zelf moeilijk buiten het non-fictie aspect lezen), het is in ieder geval een bijzonder relaas van een bijzondere familie in een bijzondere periode van de Italiaanse geschiedenis.
Ginzburg schrijft met Family Lexicon een portret van haar familie. Veel aandacht gaat uit naar haar Joodse vader en haar van oorsprong katholieke moeder. Ook de levens van haar broers en haar zus worden uitvoerig beschreven. Er zijn veel spanningen, vooral de vader maakt het zijn gezin niet altijd even makkelijk, maar tussen de regels door voel je toch ook veel liefde en humor. Het gezin keert zich tegen het fascisme van Mussolini en loopt daarbij gevaar. Meerdere keren belanden gezinsleden, familieleden en vrienden voor korte of langere tijd in de gevangenis vanwege hun antifascistische acties. Family Lexicon geeft een inkijkje in het wel en wee van opstandige familie ten tijde van het Italiaanse fascisme.
Onderkoeld
Ik kan niet zeggen dat ik dit boek verslonden heb, daarvoor is de toon van Ginzburg net wat te onderkoeld. Af en toe is er zeker warmte voelbaar in wat Ginzburg schrijft, maar veel vaker voelt de manier waarop Ginzburg over haar familie en vrienden schrijft wat afstandelijk aan. De stijl is zeer descriptief en ze legt weinig van haarzelf in het vertelde. Het is aan de lezer om de feiten die Ginzburg beschrijft zelf te interpreteren.
Maar dat is aan mij wel besteed. Family Lexicon is fragmentarisch opgebouwd; het werk bestaat uit één lang hoofdstuk, onderverdeeld in heel veel korte paragrafen die eigenlijk allemaal losse scenes beschrijven. Het verloop is wel redelijk chronologisch, maar van een echt verhaal is nauwelijks sprake. Het zijn honderden korte anekdotes waar je als lezer maar een rode draad uit moet zien te vissen.
Fragmentarisch
Het gekke is dat dit boek afstandelijk aanvoelt en dat het door het fragmentarische gehalte helemaal niet zo fijn wegleest, maar dat ik toch regelmatig heb moeten lachen om de vreemde uitspraken van de vader en de grappige logica van de moeder en dat de mensen uit Ginzburgs gezin wel echt heel erg geloofwaardig aanvoelen, dat ze echt mensen van vlees en bloed worden. Aan het eind voelde het voor mij echt alsof ik ruim tweehonderd pagina’s onderdeel van dit gezin was geweest.
Juist in het feit dat Ginzburg feitelijk laat zien wat ouders, broers en zus doen en zeggen, zonder daar verder een oordeel over te vellen, schemert heel veel respect en liefde door. Het is ook veelzeggend dat ze zoveel aandacht besteedt aan de mensen om haar heen, maar dat haar eigen leven er in dit boek nogal bekaaid vanaf komt. Grote gebeurtenissen uit Ginzburgs leven zoals haar trouwen en het sterven van haar man, komen maar zeer zijdelings aan bod. Nee, dit boek gaat echt over de mensen die ze waarschijnlijk regelmatig achter het behang kon plakken, maar waar ze toch ook zo intens aan verbonden is.
Bijzonder
Family Lexion is niet het vlotst leesbare boek, of het meest meeslepende boek, maar het is toch wel een erg bijzonder boek. Bijzonder omdat Ginzburg een atypisch perspectief inneemt, zonder uitgesproken oordeel, ten opzichte van haar omgeving en omdat de opzet zo fragmentarisch is. Ik las nog niet eerder iets als dit boek en dat is genoeg voor mij om een hoge beoordeling te rechtvaardigen. Kom maar door met meer Natalia Ginzburg!
