Olga Ravn – Het Personeel (2018)

Deze Deense science-fiction roman door Olga Ravn wekte een tijd geleden al mijn interesse, toen de Engelse vertaling op nominatielijst voor de International Booker Prize stond. Ik ging er vanuit dat ik die Engelse vertaling op een moment zou gaan lezen, maar toen kreeg ik van uitgeverij Das Mag opeens bericht dat er een Nederlandse vertaling uit zou komen. Omdat ik een e-bookabonnement van deze uitgeverij heb (aanradertje), kreeg ik de roman begin deze week in mijn mailbox. De vertaling is van de hand van Michal van Zelm.

Op een ruimteschip dat zich ver van de aarde bevindt, wordt onderzoek gedaan naar het arbeidsproces. Alle medewerkers zijn ondervraagd en aan de hand van een heleboel getuigenverklaringen krijg je als lezer een beeld van het leven aan boord. De medewerkers bestaan uit mensen en uit mensachtigen. Die laatste zijn robots die gemaakt zijn uit biologisch materiaal. Er is een geheimzinnige ruimte vol mysterieuze voorwerpen waar werknemers veel over vertellen, het verschil tussen de mensen en mensachtigen speelt een grote rol (hoewel die scheidslijn steeds dunner lijkt te worden) en de dromen, verlangens en de oplopende spanningen op het schip komen aan bod.

Lastig

Iedere getuigenverklaring beslaat slechts enkele pagina’s en Ravn gooit de lezer direct, zonder enige uitleg, in het diepe. Dat maakt dat het in het begin lastig is om kaas te maken van het vertelde. Omdat de omgeving waarin Het Personeel zich afspeelt zo afwijkt van de ons bekende wereld, is het moeilijk om je direct een voorstelling van het leven op het schip te maken. Die wereld wordt echter beetje bij beetje duidelijk en bovendien ontwikkelen de verklaringen zich langzaam tot een echt verhaal.

In de eerste helft van Het Personeel schetst vooral de situatie van het verhaal, waar de lezer beetje bij beetje elementen aan toe kan voegen. In de tweede helft wordt het verhaal belangrijker. Er heerst onrust op het schip en er ontstaat een onwerkbare situatie. De mensachtigen beginnen gewelddadig gedrag te vertonen en er heerst een vreemde ziekte onder de werknemers. Ingrijpende maatregelen zijn nodig om de orde terug te laten keren.

Puzzel

Ik vind het altijd wel leuk als je als een boek de lezer aan het denken zet; dat het je dwingt om zelf de brokjes informatie tot een kloppend geheel te smeden. Het eerste deel heb ik vooral met fascinatie tot me genomen, want de wereld die Ravn schetst is heel interessant. Toch vond ik het tweede deel het fijnst. Er wordt langzaam naar een climax toegewerkt en het verhaal wordt langzaamaan steeds duisterder. Het einde kent zelfs een heuse plottwist waar ik geen rekening mee had gehouden.

Toch zorgen die heel korte hoofdstukjes en het feit dat het verhaal zo gefragmenteerd opgeschreven is er ook voor dat het moeilijk is om echt binding te krijgen met het vertelde. Het Personeel vermaakt omdat het leest als een puzzel die opgelost moet worden, maar het verhaal zelf laat geen blijvende indruk achter. Ravn heeft voor een bijzondere vorm gekozen, en dat is een groot pluspunt, maar het is wel een vorm die de inhoud tekort doet, en dat is jammer.

Op vele lichtjaren van de aarde cirkelt een ruimteschip om een planeet. De bemanning bestaat uit mensen en mensachtigen. Aan boord wordt onderzoek gedaan naar het arbeidsproces. Het voltallige personeel is ondervraagd. We lezen hun getuigenverklaringen. Het personeel vertelt over hun alledaagse problemen bij het schoonmaken, maar ook over hun dromen, hun twijfels, over elkaar (‘Hoe zou je je moeten redden zonder werk en zonder collega’s?’) en over zichzelf (‘Toen ik begon te huilen zeiden jullie: “Je kunt niet huilen, daar ben je niet voor geprogrammeerd.”’) De situatie – ook ten opzichte van de ondervragers – wordt steeds grimmiger. Langzaam wordt duidelijk dat er maar één oplossing is om de situatie te sussen, een oplossing die door het personeel zowel wordt omarmd als gevreesd.

3 reacties

  1. Hey Mads, kwam pas toevallig je site tegen – supertof! Ging net in Against The Day beginnen en zag dat jij er ook in bezig was. Heb hem nu net uit, was een aardige klus! Had dit jaar ook al Infinite Jest getackled, en hoewel ik Against The Day in eerste instantie wat lichter vond, moet ik zeggen dat Infinite Jest voor mij in ieder geval stukken toegankelijker was (die heb ik echt als een of andere pageturner in razend tempo uitgelezen, met ATD heb ik echt wel geworsteld af en toe). De moed echter niet opgegeven en na het afronden zelfs er maar twee Pynchons bij besteld, The Crying Of Lot 49 (een dunnetje, dat gunde ik mezelf wel) en Gravity’s Rainbow (die durf ik nu wel aan, haha). Verder tof te zien dat je zo veel leest, ik doe er zelf ook mijn best voor (maar haal jouw tempo niet, ik ben vandaag in nummer 52 gestart). Hoop dat alles verder goed met je is, ik volg je blog met plezier in ieder geval! 😀

    1. Ahhh Sven, wat leuk om te lezen! Ik heb van de week toevallig ook nog op jouw site zitten kijken. 🙂 Ik ben nu halverwege Against the Day en heb nu vakantie dus probeer de komende weken even een slag te maken. Dit is mijn vierde Pynchon en duidelijk de meest ontoegankelijke, maar tot nu toe lees ik toch het meeste wel met plezier. Heel veel plezier met The Crying of Lot 49, die vind ik echt fantastisch, Gravity’s Rainbow moet ik zelf ook nog maar staat in mijn kast, net als Infinite Jest. Leuk dat je ook zoveel leest, ik zie alweer uit naar je eindejaarswrap-up. Ik houd je site in ieder geval wel in de gaten. (Met mij gaat het verder heel goed, hopelijk met jou en je kinderen ook!)

      1. Ha, wat tof! 😀 Against The Day was mijn tweede Pynchon (Inherent Vice de eerste, maar erg on-Pynchon als ik het begrijp, was in ieder geval een supervermakelijke en supertoegankelijke detective novel) en heb ooit weleens een start gemaakt in Bleeding Edge, maar die pakte me toen niet, ga ik weer eens proberen. Nu net #52 afgerond (Michael Pollan – Cooked) en ga denk ik starten in óf The Crying Of Lot 49 óf Ryszard Kapuscinksi’s The Emperor (maar heb nog wat andere dingen die lonken). Mooi om te horen dat het verder goed met je gaat ook, wat doe je tegenwoordig? 😀 Hier alles ook in orde behalve wat gezondheidsstruggles en twee uitstekend groeiende kinderen van inmiddels 10 en 7 (de oudste start morgen in groep 7, what the fuck, haha). Superleuk om je weer eens te spreken in ieder geval, feel free om te mailen ofzo 😀

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.